Wat is een verhoudingsschaal? Definitie en voorbeeld

In de meeste sociale-wetenschappelijke studies worden verschillende eigenschappen of gedragingen van proefpersonen bepaald en met elkaar vergeleken om ze later in een grotere maatschappelijke context te plaatsen. Voor het meten van deze eigenschappen moeten de antwoordmogelijkheden bij een enquête gekwantificeerd worden, zodat ze achteraf statistisch kunnen worden geanalyseerd. Als onderzoekers exacte getallen nodig hebben voor hun onderzoek, bijvoorbeeld met betrekking tot de lichaamslengte van de respondenten, greipen ze terug op de verhoudingsschaal.

Algemene definitie van de verhoudingsschaal

De verhoudingsschaal (eng. “ratio scale”) is het hoogste metrische schaalniveau, waarmee complexe uitspraken over verhoudingen tussen verschillende variabelen of maateenheden kunnen worden gedaan. Tot deze schaal behoren metingen met kenmerken zoals lengte, lichaamslengte, gewicht, snelheid, maar ook de frequentie van eerdere ziekenhuisopnames, het aantal kinderen of de wekelijkse hoeveelheid alcoholconsumptie.

Verhoudinggeschaalde kenmerken hebben niet alleen gelijke intervallen zoals bij een intervalschaal, maar hebben ook een natuurlijk of absoluut nulpunt.

Met het natuurlijke nulpunt bedoelen we de fysiologische eigenschap van kenmerken zoals lichaamsgewicht: Van nature is er geen persoon die minder dan 0 gram weegt. Op de intervalschaal is het nulpunt weliswaar ook aanwezig, maar het is door mensen bepaald en kan worden overschreden (= minusgraden bij Celsius-temperatuur). In tegenstelling tot dit willekeurige nulpunt van interval-geschaalde gegevens kan het natuurlijke nulpunt van de verhoudingsschaal niet worden overschreden (= geen negatief getal mogelijk bij lichaamsgewicht).

Bij een kenmerk als gewicht kunnen daarom gemakkelijk uitspraken worden gedaan dat variabele A (100 kilogram) en variabele B (150 kilogram) samen het gewicht van variabele C (250 kilogram) vormen. Bij interval-geschaalde gegevens zoals Celsius-temperatuur is dit weer niet mogelijk: Een temperatuur van -5°C en een daagtemperatuur van +10°C kunnen niet worden opgeteld om op +5°C uit te komen – dat maakt eenvoudig geen zin.

 

 

Typisch gebruik van de verhoudingsschaal

In onderzoek wordt een verhoudingsschaal het meest gebruikt voor fysiologische metingen (bijvoorbeeld reactiesnelheid van proefpersonen) omdat deze zeer nauwkeurige metingen mogelijk maakt. In de sociale wetenschappen kunnen verhoudinggeschaalde gegevens worden verzameld met behulp van een enquête (bijvoorbeeld vragen over lichaamsgewicht in een voedingsstudie) of uit waarnemingen (bijvoorbeeld frequentie en duur van mobielgebruik in de trein). Ook worden in empirische onderzoeken gegevens over concrete geldbedragen (bijvoorbeeld brutosalaris van testpersonen) op een verhoudingsschaal verzameld.

Voorbeeld: Hoeveel geld geeft u per maand uit aan voedingsmiddelen? Rond uw antwoord alstublieft af.

• 100 euro of minder
• 150 euro
• 200 euro
• 250 euro
• 300 euro
• 350 euro
• 400 euro
• 450 euro
• 500 euro of meer

 

Verhoudinggeschaalde gegevens maken dus de toepassing van alle rekenkundige bewerkingen mogelijk en kunnen ook worden gebruikt voor de berekening van alle statistische waarden, inclusief modus, mediaan, kwartielen, gemiddelde, variantie, standaardafwijking en geometrisch gemiddelde. Desondanks wordt het gebruik van een verhoudingsschaal in de sociale wetenschappen relatief zelden gebruikt, omdat gegevens uit een intervalschaal voor de meeste onderzoeken volkomen toereikend zijn.

 

---

 

De volgende onderwerpen zouden je ook kunnen interesseren:

• Hoofdstuk: Kwalitatief en kwantitatief onderzoek: Verschillen en voorbeelden
• Hoofdstuk: Empirisch onderzoek in afstudeerwerk: Procedure, tips en voorbeeld
• Startpagina empirioWissen: Vind het passende hoofdstuk voor je vraag