Je hebt het boek gelezen, de passage aangestreept en nu ontbreekt alleen de bronvermelding nog. Precies op dat moment gaat er tijd verloren: de plaats van uitgave staat niet op de titelpagina, het jaartal op de copyrightpagina klopt niet met de druk, en de voorbeelden die je online vindt spreken elkaar tegen.
Om een boek te citeren heb je auteur, jaar van uitgave, titel met ondertitel, eventueel deel en druk, uitgever en, afhankelijk van de stijl, de plaats van uitgave nodig. In de tekst zet je daarbij een verwijzing tussen haakjes of een voetnoot. Welke volgorde en welke leestekens gelden, bepaalt de stijl die je opleiding voorschrijft. Voor de vier stijlen die in Nederland het meest voorkomen staat hieronder een model dat je kunt overnemen.
📌 In het kort
- Een boekverwijzing bestaat uit zeven onderdelen.
- APA 7 schrapt de plaats van uitgave, de Leidraad verplicht die.
- Nederlandse tussenvoegsels alfabetiseer je op het voorvoegsel, dus onder de V.
- APA gebruikt z.d., de Leidraad gebruikt z.j. en z.p.
- Een hoofdstuk uit een bundel citeer je met In en (Red.).
Gratis enquête maken
Met empirio.ai maak je in enkele minuten een moderne online enquête — met hosting in de EU.
- Enquête met AI
- Aanpassen met drag & drop
- Analyse in realtime
Waaruit een boekverwijzing bestaat
Een volledige boekverwijzing bestaat uit zeven onderdelen: auteur, jaar van uitgave, titel met ondertitel, deel, druk, uitgever en plaats van uitgave. Niet elke stijl vraagt alle zeven, maar elke stijl bouwt voort op dezelfde lijst.
Alle zeven gegevens staan in het boek zelf, verdeeld over twee pagina's vooraan. De titelpagina noemt auteur, titel, ondertitel en uitgever. De achterkant daarvan, het colofon met de copyrightvermelding, draagt druk, jaar, plaats van uitgave en ISBN. De omslag is geen betrouwbare bron, want daar worden titels ingekort en ondertitels weggelaten.
De lijst achterin heet trouwens niet overal hetzelfde. Aan de universiteit spreek je van een literatuurlijst, in het hbo van een bronnenlijst. Dat verschil zie je ook in de handleidingen terug: hbo-opleidingen volgen doorgaans de APA-uitleg van de eigen hogeschool, terwijl universitaire opleidingen vaker een leidraad per vakgebied hanteren. Voor de opbouw van de verwijzing maakt de naam geen verschil, voor je inhoudsopgave wel.
| Onderdeel | Waar het in het boek staat | Als het ontbreekt |
|---|---|---|
| Auteur | titelpagina, bovenaan | organisatie als auteur, anders de titel vooraan |
| Jaar van uitgave | colofon, copyrightpagina | z.d. in APA, z.j. in de Leidraad |
| Titel en ondertitel | titelpagina, niet de omslag | zonder titel is er geen verwijzing |
| Deel | titelpagina of reeksvermelding | alleen nodig bij meerdelige werken |
| Druk | colofon, meestal boven het ISBN | de eerste druk noem je nooit |
| Uitgever | titelpagina onderaan en colofon | geen vaste afkorting, schrijf het uit |
| Plaats van uitgave | colofon, bij de naam van de uitgever | z.p., in APA 7 niet meer nodig |
De druk is het onderdeel dat het vaakst ontbreekt. Een nieuwe druk verschijnt wanneer de vorige is uitverkocht of wanneer de tekst is herzien. Alleen in het tweede geval verschuiven de paginanummers, en juist daarom hoort de druk in de verwijzing: anders wijst jouw pagina 87 naar een ander boek. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen schrijft de druk bovendien in cijfers, dus ‘2e druk’ in plaats van ‘tweede druk’.
Tussenvoegsels: waarom Van der Meer onder de V staat
Nederlandse achternamen met een vrijstaand tussenvoegsel alfabetiseer je op het voorvoegsel en niet op de hoofdnaam. Van der Meer staat dus bij de V en niet bij de M. De APA-handleiding van Tilburg University noemt dat een bewuste keuze: je gebruikt een hoofdletter voor het voorvoegsel, ‘vandaar dat we hier afwijken van de Amerikaanse regel’. Nalezen kun je dat in de handleiding over de volgorde van referenties. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen komt onafhankelijk tot dezelfde uitkomst: ‘Van den Berg, G. H. Deze naam komt in de bronnenlijst bij de letter V (van Van den Berg) te staan.’
Volledig eenduidig is het beeld niet. Op de APA-pagina van de Universiteit Utrecht staan ook voorbeelden met een kleine letter, zoals ‘van Tartwijk, J.’, terwijl Tilburg en de HAN een hoofdletter voorschrijven. Volg daarom de handleiding van je eigen opleiding en houd die in de hele lijst vol, in plaats van twee varianten te combineren.
De plaats van uitgave: in de ene stijl verplicht, in de andere geschrapt
De plaats van uitgave is in Nederland het duidelijkste verschil tussen twee stijlfamilies. APA schrapte de uitgeverijplaats in de zevende editie van 2019, het Chicago Manual of Style deed hetzelfde in 2024 met de achttiende editie. De Leidraad voor juridische auteurs vraagt de plaats juist wel, in de vorm ‘Deventer: Wolters Kluwer 2015’. Schrijf je een scriptie rechten, dan hoort de stad er dus in; schrijf je een scriptie psychologie of communicatie, dan hoort ze eruit.
Achter dat verschil zit een tweede complicatie die de Nederlandse handleidingen onderling laat afwijken. De Universiteit Utrecht stelt op haar APA-pagina vast dat er ‘geen officiële Nederlandse versie van de APA stijl’ bestaat, al zijn er wel een paar vertalingen in omloop. Elke hogeschool en universiteit vertaalt de Amerikaanse regels dus zelf, en daardoor verschillen de voorbeelden per instelling. Het overzicht van citatiestijlen koppelt de stijlen bovendien aan vakgebieden: APA bij psychologie, pedagogiek en economie, Vancouver of Harvard bij geneeskunde, Vancouver bij farmacie binnen de bètawetenschappen, de Leidraad en OSCOLA bij recht, en binnen de geesteswetenschappen een groot aantal stijlen, waaronder MLA, Chicago of APA.
| Stijl | Plaats van uitgave | Wat dat voor jou betekent |
|---|---|---|
| APA 7 | nee | na de titel volgt meteen de uitgever |
| Chicago 18 | nee | sinds 2024 geschrapt, uitgever en jaar volstaan |
| Leidraad (recht) | ja | plaats en uitgever, gescheiden door een dubbele punt |
| Vancouver | ja | plaats, uitgever en jaar sluiten de vermelding af |
Stand: augustus 2026, wijzigingen voorbehouden.
Vraagt jouw stijl om de plaats, dan vind je die in het colofon naast de naam van de uitgever, meestal op dezelfde regel. Noemt het boek meerdere steden, neem dan de eerste en laat de rest weg. Ontbreekt de plaats helemaal, dan markeer je dat gat volgens de Leidraad-uitleg over boeken van de Radboud Universiteit met ‘z.p.’, en een onbekend jaar van uitgave met ‘z.j.’. Die uitleg hoort bij de druk van 2025 en geeft de volledige verwijzing als ‘Voorletters en achternaam auteur, Titel. Subtitel (Serie), Plaats van uitgave: Naam uitgever en jaartal’.
Een boek citeren: een voorbeeld per stijl
De vier stijlen hieronder ordenen dezelfde zeven gegevens anders, zonder extra informatie te vragen. In alle voorbeelden staat hetzelfde modelboek: Karin van der Meer, ‘Empirisch onderzoek doen. Handleiding voor je scriptie’, tweede druk, in 2024 in Amsterdam verschenen bij Voorbeeld Uitgevers; geciteerd wordt pagina 87.
Vooraf één punt waarop scripties formele punten verspelen: een citatiestijl is een gesloten systeem en geen bouwdoos. APA verwijst tussen haakjes in de lopende tekst, de Leidraad en Chicago verwijzen in een voetnoot. Wie beide door elkaar gebruikt, krijgt commentaar van de beoordelaar, ook als elk afzonderlijk gegeven klopt. Welke stijl voor jou geldt, staat in de handleiding van je opleiding. De basis van het verwijzen leggen we uit in onze gids over juist citeren, en de varianten van het auteur-jaarsysteem staan in het artikel over de Harvard-citeerwijze.
Een boek citeren volgens APA 7
APA 7 zet auteur en jaar vooraan, cursiveert de titel en noemt daarna meteen de uitgever. De druk staat tussen haakjes achter de titel, zonder cursief, en een plaats van uitgave komt er niet in voor. Heeft het boek een DOI, dan hang je die als volledige link achteraan. Een ISBN vermeld je in APA niet.
Literatuurlijst: Van der Meer, K. (2024). Empirisch onderzoek doen: Handleiding voor je scriptie (2e druk). Voorbeeld Uitgevers.
In de tekst: (Van der Meer, 2024, p. 87)
Een boek citeren volgens de Leidraad
De Leidraad voor juridische auteurs verscheen in augustus 2025 in de elfde druk en geldt in vrijwel elke juridische opleiding. Initialen staan vóór de achternaam, de titel is cursief, en plaats en uitgever zijn verplicht. Het jaartal sluit de vermelding af, zonder haakjes en zonder komma ervoor.
Voetnoot: K. van der Meer, Empirisch onderzoek doen. Handleiding voor je scriptie, Amsterdam: Voorbeeld Uitgevers 2024, p. 87.
Verkorte verwijzing daarna: Van der Meer 2024, p. 92.
Een boek citeren volgens Chicago 18
Chicago kent twee systemen, en het systeem met noten en bibliografie ligt het dichtst bij de juridische gewoonte. In de noot staat de voornaam vóór de achternaam, in de bibliografie schuift de achternaam naar voren. De achttiende editie van 2024 vraagt geen plaats van uitgave meer, uitgever en jaar volstaan.
Voetnoot: Karin van der Meer, Empirisch onderzoek doen: Handleiding voor je scriptie, 2e dr. (Voorbeeld Uitgevers, 2024), 87.
Bibliografie: Van der Meer, Karin. Empirisch onderzoek doen: Handleiding voor je scriptie. 2e dr. Voorbeeld Uitgevers, 2024.
Een boek citeren volgens Vancouver
Vancouver komt vooral voor bij geneeskunde en farmacie en werkt met genummerde verwijzingen in volgorde van verschijnen. Achternaam en initiaal staan zonder komma ertussen, de titel blijft rechtop staan, en de plaats van uitgave hoort hier wel in de vermelding thuis. Achteraan staat volgens NLM Citing Medicine de totale omvang van het boek, dus het aantal pagina’s, en niet de pagina die je citeert; die pagina hoort in de verwijzing in de tekst.
Literatuurlijst: Van der Meer K. Empirisch onderzoek doen: handleiding voor je scriptie. 2e dr. Amsterdam: Voorbeeld Uitgevers; 2024. 194 p.
In de tekst: (1 p87)
Heel boek, bundel of hoofdstuk daaruit?
Een hoofdstuk uit een bundel citeer je niet als een heel boek, maar met het woordje ‘In’ tussen het hoofdstuk en de bundel. De vuistregel luidt: je citeert altijd de kleinste eenheid die je echt gelezen hebt, dus het losse hoofdstuk en niet de hele bundel.
Drie gevallen lijken in de kast op elkaar en krijgen toch een andere verwijzing. Bij een monografie komt de hele tekst van dezelfde auteurs. Bij een bundel staan de redacteuren op de auteursplaats, in APA gemarkeerd met ‘(Red.)’ voor één redacteur en ‘(Reds.)’ voor meer. Bij een hoofdstuk staan de auteurs van dat hoofdstuk vooraan, dan de hoofdstuktitel, dan ‘In’ met de gegevens van de bundel en het paginabereik.
| Geval | Waaraan je het herkent | Wat vooraan komt |
|---|---|---|
| Monografie | doorlopende tekst van dezelfde auteurs | de auteur van het boek |
| Bundel | de titelpagina noemt redactie in plaats van auteurs | de redacteuren met (Red.) |
| Hoofdstuk uit een bundel | eigen hoofdstuk met eigen auteur en paginabereik | de auteur van het hoofdstuk |
In APA 7 ziet die vorm er zo uit: Jansen, P. (2024). De steekproef in scriptieonderzoek. In K. van der Meer (Red.), Empirisch onderzoek doen: Handleiding voor je scriptie (pp. 14–33). Voorbeeld Uitgevers. De juridische Leidraad schrijft de redactie met een kleine letter, dus ‘(red.)’, en zet plaats en uitgever er weer bij. Twee systemen, twee afkortingen: meng ze niet binnen één lijst.
⚠️ Let op
Het hoofdstuk krijgt precies één vermelding in de lijst, de bundel zelf geen tweede. Een aparte vermelding voor de hele bundel hoort er alleen bij als je in je tekst minstens één keer naar de bundel als geheel verwijst.
Gratis enquête maken
Met empirio.ai maak je in enkele minuten een moderne online enquête — met hosting in de EU.
- Enquête met AI
- Aanpassen met drag & drop
- Analyse in realtime
E-book, pdf en DOI: wat er verandert bij het digitale boek
Een e-book citeer je zoals het gedrukte boek, aangevuld met de DOI als het boek er een heeft. De database waaruit je het hebt gedownload hoort niet in de verwijzing, en een raadpleegdatum heb je bij een boek niet nodig, omdat een boek na verschijnen niet meer verandert.
De DOI is een blijvende aanduiding die naar een document wijst, ook als de uitgever van adres verandert. In APA 7 staat de DOI als volledige link aan het eind van de vermelding, in de vorm https://doi.org/10.1007/978-3-531-92529-5. De toevoeging ‘geraadpleegd op’ hoort bij webpagina's die kunnen veranderen, niet bij een e-book met een vast jaar van uitgave.
- Pdf met dezelfde paginanummering: citeer je als het gedrukte boek, zonder URL.
- E-book zonder vaste paginanummers: noem in plaats van de pagina het hoofdstuk of de paragraaf.
- E-book uit een database zonder DOI: de vermelding eindigt na de naam van de uitgever.
- Vrij online gepubliceerd boek: vul na de uitgever de URL van de uitgeverspagina aan.
- Afwijkende paginanummering ten opzichte van de druk: citeer de versie die je zelf gelezen hebt.
Het laatste geval verdient een tweede blik, omdat het in scripties regelmatig opvalt. Wijken de paginanummers van de digitale versie af van de gedrukte, dan zijn het voor de bronvermelding twee verschillende publicaties. Meng die twee niet in één lijst. Hoe je bronnen behandelt die alleen online bestaan, staat in ons artikel over internetbronnen citeren.
Bijzondere gevallen: meer auteurs, geen auteur, geen jaar, vertaling
Bijzondere gevallen volgen één regel: wat ontbreekt, wordt vervangen of gemarkeerd, maar nooit geraden. Een geschat jaartal in de verwijzing is een fout, een eerlijke markering als ‘z.d.’ niet.
Zes situaties dekken bijna alles wat in een scriptie voorkomt. De afkortingen verschillen per systeem, daarom staat bij elk geval welke vorm waar geldt.
- Twee auteurs: APA verbindt beide namen met ‘&’, de Leidraad schrijft ‘en’ voluit. Beide namen blijven in de korte verwijzing staan.
- Drie auteurs of meer: APA 7 noemt in de tekst alleen de eerste naam met ‘et al.’, terwijl de juridische Leidraad daarvoor ‘e.a.’ gebruikt.
- Geen auteur: staat er een organisatie op de titelpagina, dan schuift die naar de auteursplaats. Lukt ook dat niet, dan begint de vermelding in APA met de titel.
- Geen jaar: ‘z.d.’ in APA, ‘z.j.’ in de Leidraad. De markering komt ook in de verwijzing in de tekst terug.
- Vertaling: de vertaler komt tussen haakjes achter de titel en aan het eind volgt het jaar van de oorspronkelijke uitgave.
- Deel uit een reeks: het deel staat achter de titel, in dezelfde haakjes als de druk.
De twee afkortingssystemen laten zich niet mengen. Een lijst waarin de APA-reeks en de Leidraad-reeks door elkaar staan, valt bij het nakijken meteen op, ook als elke afkorting op zichzelf juist gespeld is. Kies dus één systeem voordat je de lijst opmaakt en loop hem daarna nog een keer door.
💡 Tip
Ontbreekt een gegeven in het boek zelf, zoek de titel dan op in de catalogus van de KB, nationale bibliotheek. Daar staan uitgever, plaats, druk en jaar van vrijwel elk in Nederland verschenen boek in gecontroleerde vorm.
Veelgemaakte fouten bij het citeren van boeken
De meeste aftrekpunten bij boekbronnen ontstaan niet door onwetendheid, maar door gegevens van de verkeerde pagina en door twee systemen die door elkaar lopen. Vier fouten komen zo vaak voor dat een gerichte controle loont.
Alle vier de fouten zijn in een paar minuten hersteld, mits je de lijst in één keer nakijkt in plaats van vermelding voor vermelding. Hoe zwaar je opleiding formele fouten weegt, staat in het onderwijs- en examenreglement; wat ontbrekende verwijzingen betekenen, beschrijft ons artikel over de plagiaatcontrole.
Gegevens van de omslag overnemen in plaats van de titelpagina
De omslag van een boek is reclameruimte en geen bron. Uitgevers korten daar titels in, laten ondertitels weg en noemen bij bundels soms één van de drie redacteuren. Neem je die versie over, dan komt je vermelding met geen enkele bibliotheekcatalogus overeen en is ze lastig te controleren. Haal de titel van de titelpagina en de cijfers uit het colofon.
Een tussenvoegsel op de hoofdnaam alfabetiseren
Een lijst waarin ‘Van der Meer’ onder de M staat, volgt de Amerikaanse regel in een Nederlandse omgeving. Nederlandse handleidingen alfabetiseren op het voorvoegsel, dus onder de V. Loop je lijst één keer door op namen met van, de, van de en van der, en controleer of ze op de juiste letter staan.
De druk weglaten terwijl het niet de eerste is
Een ontbrekende drukvermelding maakt controle onmogelijk: wie de eerste druk openslaat op jouw pagina, vindt daar iets anders. Het gegeven staat in het colofon, meestal een regel boven het ISBN. Alleen de eerste druk blijft ongenoemd, omdat dat het standaardgeval is.
De plaats van uitgave toch in een APA-verwijzing zetten
Een plaatsnaam in een APA-vermelding komt bijna altijd uit een sjabloon dat nog op APA 6 berust. Veel adviespagina's tonen de oude vorm nog steeds, terwijl de zevende editie sinds 2019 geldt. Controleer je lijst gericht op het patroon ‘Plaats: Uitgever’ en schrap het eerste deel als je opleiding APA 7 voorschrijft.
Conclusie
Bij het citeren van een boek telt de herkomst van je gegevens zwaarder dan het regelwerk: titelpagina en colofon, niet de omslag of de webshop. Zoek eerst uit welke stijl je opleiding voorschrijft en houd die in de hele lijst vol. De plaats van uitgave en de keuze tussen z.d. en z.j. zijn de twee punten waarop de Nederlandse stijlen echt uiteenlopen.
Doorslaggevend blijven de studiehandleiding van je opleiding en de aanwijzing van je begeleider. Dit artikel geeft algemene richtlijnen en vervangt geen scriptiebegeleiding.
Hoe je verdergaat
- Wil je bij het begin beginnen? Juist citeren: de complete gids
- Citeer je een website of een pdf? Internetbronnen citeren
- Schrijf je de hele scriptie? Bachelorscriptie: gids en opbouw
Mis je eigen data voor je scriptie?
Cijfers uit je eigen onderzoek citeer je niet als externe bron, maar beschrijf je in je methodehoofdstuk. Met empirio.ai, een tool voor online enquêtes uit Duitsland, verzamel je die gratis. Hoe je de vragenlijst opbouwt, staat in onze handleiding over een vragenlijst maken.
Een boek dat je in een voetnoot vermeldt, volgt een ander patroon. Onze gids over de Duitse citatiewijze toont de volledige verwijzing bij de eerste vermelding en de verkorte vorm daarna.