Wat is een schaal niveau? Definitie en voorbeeld

In empirisch onderzoek worden aan het begin van een kwantitatieve gegevensverzameling, zoals een online enquête met een vragenlijst, verschillende systematische meetlatten of schalen gebruikt om het onderzochte onderwerp überhaupt meetbaar te maken.

Algemene definitie van een schaalniveau

Schaalniveaus (= vereenvoudigd ook schalen genoemd) zijn meetinstrumenten waarmee eigenschappen van onderzochte kenmerken (bv. geslacht, leeftijd, inkomen, cijfers) en hun kenmerkuitdrukkingen (bv. vrouwelijk/mannelijk) numeriek kunnen worden bepaald. Welke schaal concreet wordt gebruikt, hangt ervan af welke kenmerken met afzonderlijke vragen van de Bevraging moeten worden vastgesteld. Niet alle gezochte informatie kan op dezelfde manier even goed met dezelfde schaal worden weergegeven. Terwijl het inkomen van een persoon zeer gemakkelijk in getallen kan worden omgezet, is dit bij een kenmerk zoals geslacht of seksuele geaardheid lang niet zo eenvoudig.

Hoe complexer de gezochte informatie-inhoud, hoe complexer en hoger het overeenkomstige schaalniveau moet zijn. Daarom zijn er verschillende schaalniveaus die zich beter of slechter lenen voor verschillende soorten gewenste gegevens.

Verschillende soorten schaalniveaus

In de wetenschap zijn vier meet- of schaalniveaus gebruikelijk, die elk verschillende inhoudelijke uitspraken toestaan – van eenvoudige tot zeer complexe – over de gezochte kenmerkuitdrukkingen:

Definitie van "metrisch" en "niet-metrisch":

Schaalniveaus kunnen worden weergegeven door metrische of niet-metrische waarden. In metrische schalen hebben de antwoordopties een direct bruikbare numerieke waarde. Dit omvat interval- en verhoudingsschalen. In niet-metrische schalen zijn de antwoordopties niet gebonden aan een rechtstreekse numerieke waarde. Dit omvat nominale en ordinale schalen.

 

1. Nominale schaal (voor categorisering - "gelijk / ongelijk")

De Nominale schaal is een categorische en niet-metrische schaal en biedt de minste statistische informatie-inhoud. Met deze schaal kunnen eenvoudige uitspraken over gelijkheid of verschil worden gedaan, waarbij kan worden berekend hoe vaak een bepaald kenmerk (bv. hoeveel vrouwen hebben deelgenomen) in een studie voorkomt.

Voorbeelden: Geslacht, Beroep, Automerk, Burgerlijke staat, Partijlidmaatschap
 

 

2. De ordinale schaal (voor rangorde met rangnummers, zonder gedefinieerde afstanden - "kleiner / groter")

De Ordinale schaal is eveneens een niet-metrische schaal die geen directe numerieke waarde kan bieden, maar wel een inhoudelijke en oplopende rangorde over de kenmerkuitdrukkingen mogelijk maakt. Met deze schaal kunnen uitspraken over groter-kleiner verhoudingen (onderwijsniveau, voertuigklasse enz.) worden gedaan. De Ordinale schaal kan echter niet zeggen hoeveel beter of hoger het derde antwoord is dan het tweede antwoord, omdat de exacte afstanden tussen twee kenmerken niet kunnen worden gemeten.

Voorbeelden: Schoolcijfers, Leeftijdsgroepen, Onderwijsniveau, Militaire rang
 

 

3. Intervalschaal (voor rangorde met gelijkmatige afstanden, zonder natuurlijk nulpunt - "Verschillen")

De Intervalschaal is een metrische schaal waarbij de afstanden tussen twee antwoorden in de vorm van opeenvolgende numerieke waarden gelijk groot zijn. Met deze schaal kunnen uitspraken over gelijkmatige kenmerken (temperatuurmeting, jaartallen) en hun verschil worden gedaan.

Voorbeelden: Celsius-temperatuur, Seizoenen, IQ, Examencijfers
 

 

4. Verhoudingsschaal (voor rangorde met gelijkmatige afstanden en natuurlijk nulpunt - "Verhoudingen")

De Verhoudingsschaal is het hoogste metrische schaalniveau dat niet alleen een direct bruikbare numerieke waarde met gelijkmatige afstanden tussen de afzonderlijke eenheden heeft, maar ook de verhouding van hun afstandswaarden kwantitatief ten opzichte van elkaar toont. Met deze schaal kunnen complexe uitspraken over verhoudingen (Lichaamslengte, Geldeenheden, Fysische maten) tussen verschillende kenmerken of meeteenheden worden gedaan.

Voorbeelden: Leeftijd, Inkomen, Lichaamslengte, Lichaamsgewicht, Oppervlakte

 

Soms worden deze vier soorten ook samengevoegd tot drie varianten, waarbij de Kardinale schaal (= ook metrische schaal genoemd) zowel interval- als verhoudingsschaal omvat. In principe wordt altijd naar een zo hoog mogelijk schaalniveau gestreefd, omdat dan ook de informatie-inhoud van de onderzochte gegevens groter is. Hoe hoger het schaalniveau, hoe meer wiskundige procedures kunnen worden gebruikt bij de gegevensverwerking. Het volgende overzicht vat de meest gebruikelijke schaalniveaus in opklimmende volgorde naar hun complexiteit samen, van de eenvoudige Nominale schaal tot de meest uitgebreide Verhoudingsschaal.

 

---

 

De volgende onderwerpen kunnen ook voor jou interessant zijn:

• Hoofdstuk: Kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden: Verschillen en voorbeelden
• Hoofdstuk: Empirisch onderzoek in afstudeerwerk: Verloop, tips en voorbeeld
• Startpagina empirioWissen: Vind het juiste hoofdstuk voor je vraag