Wat betekent betrouwbaarheid? Definitie en voorbeeld

Een wetenschappelijke studie geldt alleen als succesvol als deze geen onjuiste resultaten of misleiding oplevert. Opdat in de wetenschappelijke praktijk echter zoveel mogelijk foutloze resultaten ontstaan, wordt reeds bij het ontwerp van een empirisch onderzoek gelet op de meetnauwkeurigheid – de zogenaamde betrouwbaarheid –.

Algemene definitie van betrouwbaarheid

Betrouwbaarheid (= betrouwbaarheid of nauwkeurigheid van de meting) is een cruciaal kwaliteitskenmerk van onderzoekswerk en verwijst naar de nauwkeurigheid van het uitgevoerde onderzoek. Bij herhaling van het onderzoekswerk op een ander moment, onder dezelfde randvoorwaarden, zouden de onderzoekers gelijke of minstens vergelijkbare meetresultaten moeten bereiken.

Van hoge betrouwbaarheid kan worden gesproken als de verkregen bevindingen zoveel mogelijk vrij zijn van willekeurige fouten. Zijn de meetwaarden niet reproduceerbaar, dan geldt het onderzoek als onbetrouwbaar respectievelijk het vertoont lage betrouwbaarheid.

Voorbeeld van betrouwbaarheid:

Een digitale weegschaal is een betrouwbaar meetinstrument met hoge betrouwbaarheid, omdat het betrouwbaar hetzelfde lichaamsgewicht aangeeft – ook bij herhaalde meting. Subjectieve schattingen van onderzoekers met betrekking tot het gewicht van hun proefpersonen bij een waarneming zouden daarentegen minder betrouwbaar zijn en zouden als niet bijzonder betrouwbaar worden ingedeeld.

 

 

Wetenschappelijke toetsing van betrouwbaarheid

In de wetenschappelijke praktijk kan de betrouwbaarheid met verschillende methoden worden ingeschat. De meest voorkomende daarvan zijn:

1. Test-hertest-methode
2. Parallelle test-methode
3. Split-half-methode

 

Test-hertest-methode

Herhaling van de meting met als doel beide opstellingen te vergelijken. Als hetzelfde meetinstrument met dezelfde testpersonen twee keer dezelfde resultaten oplevert, geldt het meetinstrument als betrouwbaar. De hoge inspanning bij toepassing maakt deze methode alleen geschikt voor grotere studies.

 

Parallelle test-methode

Meting met twee verschillende opstellingsinstrumenten (bijv. een bevraging en een waarneming) met dezelfde onderzoeksvraag op hetzelfde moment. Zijn de resultaten van twee onderzoeken vergelijkbaar, dan geldt het meetinstrument als betrouwbaar. Echter, ook bij deze methode is het niet gemakkelijk twee vergelijkbare meetinstrumenten voor dezelfde onderzoeksvraag te vinden.

 

Split-half-methode

Een vorm van de parallelle test-methode, waarbij eerst een groep proefpersonen in twee vergelijkbare subgroepen wordt verdeeld. Vervolgens wordt in beide subgroepen respectievelijk een opstelling met hetzelfde meetinstrument (bijv. via een bevraging) parallel en onafhankelijk van elkaar uitgevoerd. Als beide groepen een soortgelijk meetresultaat opleveren, geldt het meetinstrument als betrouwbaar. Deze methode is vanwege haar eenvoudige uitvoering erg populair.

 

De mate van betrouwbaarheid wordt bij al deze methoden berekend en uitgedrukt door middel van een correlatiecoëfficiënt – een wiskundige constante –: hoe dichter deze bij 1 ligt, hoe betrouwbaarder het meetinstrument.

Bij kleinere onderzoeken, vooral in het kader van studentenwerk, is het niet altijd mogelijk de betrouwbaarheid met de bovengenoemde methoden te testen. Zolang echter een geschikte onderzoeksmethode (= meetinstrument) is gekozen en in alle eerlijkheid is toegepast, is deze mate van betrouwbaarheid in de regel ook al voldoende.

 

---

 

De volgende onderwerpen zouden je ook kunnen interesseren:

• Hoofdstuk: Kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden: verschillen en voorbeelden
• Hoofdstuk: Empirisch onderzoek in eindwerken: verloop, tips en voorbeeld
• Homepage empirioWissen: Vind het passende hoofdstuk voor je vraag